TPL_GK_LANG_MOBILE_MENU

A+ A A-

«Η συμβολή του Ιωάννη Καποδίστρια στην Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους

«Η συμβολή του Ιωάννη Καποδίστρια στην Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους:  Διπλωματία και Χάραξη Υψηλής Στρατηγικής στη Βιέννη του 19ου αιώνα».
Υπό  Κούκου Ανδρέα-Προέδρου Εταιρείας Μελέτης Έργου Ιωάννου Καποδίστρια-Νομικού-Καθηγητού Νεότερης Ιστορίας Στη Σχολή Εθνικής Αμύνης.
 ______________________________
 
Κυρίες και Κύριοι,
με μεγάλη συγκίνηση η Εταιρεία Μελέτης Έργου Ιωάννη Καποδίστρια αποδέχτηκε την πρόσκληση της Ομοσπονδίας των Ελληνικών Συλλόγων της Αυστρίας και του Προέδρου κου Φίσογλου για να είμαι κεντρικός ομιλητής σ’ αυτήν τη θαυμάσια εκδήλωση.  Σας ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνετε.  Αλλά θέλω να με πιστέψετε.  Είναι όνειρο ζωής για έναν ιστορικό που διδάσκει Νεότερη Ιστορία να μιλά σ’ αυτήν την Πόλη.  
Περπατώ στο δρόμο και νοιώθω ότι δεν πέρασε πραγματικά ούτε ένας χρόνος από τις αρχές  του 19ου αιώνα που ουσιαστικά εκτυλίσσονται όλα όσα ανήκουν στην εισήγηση που θα ακούσετε.  Θαυμάζω τον απόλυτο σεβασμό των Αρχών της χώρας αυτής στον Πολιτισμό και την Ιστορία.
Ας γυρίσουμε λοιπόν με το μυαλό  μας δύο αιώνες πριν, όταν αυτή η σπουδαία Παροικία, της οποίας εσείς οι Έλληνες της Βιέννης είστε μέλη, μετρούσε ήδη εκατό και πλέον χρόνια ζωής.  Στις αρχές του 19ου αιώνα ήταν μία εύρωστη, οικονομικά και πνευματικά, παροικία του Ελληνισμού στο εξωτερικό, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι σ’ αυτήν οφείλεται, σύμφωνα με τους ιστορικούς, η πνευματική αφύπνιση του γένους, αφύπνιση που οδήγησε στην Επανάσταση και στη δημιουργία του νέου Ελληνικού Κράτους.
Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, η Βιέννη υπήρξε το πνευματικό κέντρο και ο τόπος ελευθερίας για πολλούς Έλληνες.  Ο Ελληνισμός της Βιέννης έχει διαδραματίσει έναν ιδιαίτερο ρόλο και έχει γράψει λαμπρές σελίδες, δίνοντας στέγη στους Δασκάλους του  Γένους, προωθώντας την ανάπτυξη των ελληνικών γραμμάτων και κυρίως προετοιμάζοντας  τον αγώνα της Παλλιγγενεσίας του Ελληνικού Έθνους.  Πρώτη παρουσία των Ελλήνων σ’ αυτήν την Πόλη φαίνεται ότι έχουμε από τον 9ο μ.χ. αιώνα.  Όμως κυρίως από τις αρχές του 18ου αιώνα έχουμε αύξηση του ελληνικού στοιχείου λόγω και των ευνοϊκών συνθηκών που δημιουργούνται τότε.  Πολλές οικογένειες, κυρίως εμπόρων εγκαθίστανται τότε στη Βιέννη.  Αυτήν την εποχή, αρχίζει η μεγάλη ακμή της Ελληνικής Παροικίας της Βιέννης με την ολοκλήρωση το 1804 του Ναού του Αγίου Γεωργίου, το 1836 του Ναού της Αγίας Τριάδας και την ίδρυση της  Εθνικής Σχολής της Βιέννης. 
Ο Ελληνισμός αρχίζει να δομείται στη Βιέννη που ήταν τότε το σπουδαιότερο πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο της Κεντρικής Ευρώπης.  Οι ιδέες του Διαφωτισμού λοιπόν και τα μηνύματα της Γαλλικής Επανάστασης βρίσκουν γόνιμο έδαφος και εμπνέουν τους ομογενείς λογίους και εμπόρους που ζουν εδώ.  Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ρήγας Βελεστινλής λειτούργησε  σ’ αυτήν την πόλη.  Άνθιμος Γαζής, Νεόφυτος Δούκας, Κωνσταντίνος Κούμας καθιστούν τη Βιέννη σπουδαίο πνευματικό κέντρο της Προεπαναστατικής Περιόδου.  Οι πρώτες εφημερίδες, τα πρώτα ελληνικά περιοδικά εκδίδονται εδώ.  Η «Εφημερίς» είναι η πρώτη σωζόμενη ελληνική εφημερίδα που εκδόθηκε στο Τυπογραφείο των αδελφών Μαρκίδων Πούλιου.  Στο τυπογραφείο αυτό εκδόθηκε και το επαναστατικό μανιφέστο του Ρήγα.
Οι Έλληνες μεγαλουργούν στην Πρωτεύουσα της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας.  Το τεράστιο αυτό εκπαιδευτικό - πνευματικό έργο οδηγεί στην Επανάσταση του 1821.  Αδιάψευστοι μάρτυρες της ακμαίας ελληνικής παρουσίας στη Βιέννη στέκουν ακόμα και σήμερα, οι δύο ιστορικοί ναοί του Αγίου Γεωργίου και της Αγίας Τριάδας καθώς και η Ελληνική Εθνική Σχολή της Βιέννης, το παλαιότερο Ελληνικό Σχολείο εκτός Ελλάδας.
Είναι βαριά η κληρονομιά που διαχειρίζεστε κύριε πρόεδρε των Ελλήνων της Αυστρίας, κύριε Φίσογλου  και εύχομαι να συνεχίσετε να προσφέρετε στον Ελληνικό Πολιτισμό.  Είναι αυτό που έχει σήμερα ανάγκη η πατρίδα μας περισσότερο από ποτέ.
Η Εταιρεία Μελέτης Έργου Ιωάννη Καποδίστρια, μία νέα επιστημονική εταιρεία, της οποίας έχω την τιμή να είμαι Πρόεδρος, ξεκινάει  τα πρώτα βήματά της με την ομιλία  στην ιστορική αυτή Πόλη.
Αφορμή της ιδρύσεώς της;
Το Έργο ενός Σπουδαίου Άνδρα, του Ιωάννη Καποδίστρια.    Την ενασχόλησή μου με αυτό την οφείλω στους Μεγάλους Δασκάλους μου, τους αείμνηστους Αλέξανδρο Δεσποτόπουλο, Ελένη Κούκκου και Παύλο Πετρίδη.  Την εκδήλωση τιμούν με την παρουσία τους,  τα ιδρυτικά μέλη της Εταιρείας, κα Ναταλία Μελά, παγκοσμίως γνωστή  Γλύπτρια και εγγονή του Παύλου Μελά, Αντιπρόεδρος της Εταιρείας και η κα Γιοβάννα Αργυροηλιοπούλου, Γενική Γραμματέας της Εταιρείας.  Η βοήθεια που  προσφέρουν όλα τα Ιδρυτικά Μέλη της Εταιρείας  είναι ανεκτίμητη.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας γεννήθηκε στη Κέρκυρα στις 10 Φεβρουαρίου 1776 και ήταν το έκτο  από τα εννέα παιδιά του Κόμη Αντωνίου – Μαρία και της Διαμαντίνας το γένος Γονέμη.  Μεγάλωσε και ανατράφηκε σ’ ένα πατριαρχικό και αυστηρό περιβάλλον με έντονα θρησκευτική αγωγή.  Στα 1794 πηγαίνει στη Πάντοβα για να σπουδάσει κυρίως ιατρική και παράλληλα νομικά και φιλοσοφία.  Επιστρέφει στην Κέρκυρα το 1797 όπου για λίγο ασκεί το ιατρικό επάγγελμα.  Τον απορροφά σε λίγα χρόνια η πολιτική.
Από το 1797,η πορεία της ζωής του Πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια είναι πραγματικά μοναδική.
Στην εισήγηση που ακολουθεί η Βιέννη και η Γενεύη είναι οι δύο πόλεις που στηρίζει όλον το στρατηγικό σχεδιασμό για την απελευθέρωση της πατρίδας του.
Κανείς σκλαβωμένος Έλληνας της εποχής εκείνης δε θα μπορούσε να φανταστεί τέτοια πορεία, που της έμελλε όμως και  ένα τέλος που δεν μπορούσε να προβλεφθεί ότι θα συμβεί.
Το 2011, τη χρονιά που διανύουμε, έχουμε μία σημαντική αφορμή για να τον τιμήσουμε, εδώ στη Βιέννη.  Συμπληρώνονται 200 χρόνια από την τοποθέτησή του το 1811, στη Ρωσική Πρεσβεία της Βιέννης και την αρχή  ουσιαστικά της διπλωματικής του σταδιοδρομίας.
Θυμάμαι μία ομιλία του αείμνηστου  Καθηγητού Αλέξανδρου Δεσποτόπουλου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών τη δεκαετία του ’80.
Όταν ερωτάται από ένα φοιτητή, γιατί ασχολήθηκε με το έργο του Πρώτου Κυβερνήτη, απάντησε:  «Η μορφή, η ζωή, η λαμπρή σταδιοδρομία και το άδοξο τέλος του Ιωάννη Καποδίστρια, προσφέρουν ένα παραδειγματικό πεδίο στοχασμού για τις τύχες και το μέλλον του Ελληνισμού».
Από τη μελέτη και την έρευνά μου, εκτιμώ ότι είναι ακόμα άγνωστος ο Ιωάννης Καποδίστριας.
Σχεδιάζει όμως μία άριστη στρατηγική, που οδηγεί στην Ελληνική Επανάσταση και τη βιωσιμότητα του Πρώτου Ελληνικού Κράτους.
Ξεκινάει από την ίδρυση της Επτανήσου Πολιτείας ή Δημοκρατίας των Επτά Ηνωμένων Νήσων (τα σημερινά Επτάνησα) με τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης στις 21 Μαρτίου 1800.  Από αυτό το χρονικό σημείο ουσιαστικά αρχίζει η πολιτική σταδιοδρομία του Ιωάννη Καποδίστρια.
Θυμίζω το Ευρωπαϊκό σκηνικό της εποχής. Μ. Ναπολέων, συνεχείς πόλεμοι, κατάλυση της Ενετικής Δημοκρατίας το 1797.  Τα Επτάνησα περνούν από την ενετική στη γαλλική κυριαρχία και μετά στη ρωσική.  Την 1η Απριλίου του 1803 εκλέγεται Νέα Γερουσία με Πρόεδρο το Σπυρίδωνα Γεωργίου Κόμη Θεοτόκη και Γραμματέα Επικρατείας τον Ιωάννη Καποδίστρια.
Ουσιαστικά όμως και λίγους μήνες αργότερα με το θάνατο του Θεοτόκη, ο Καποδίστριας αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση της Πολιτείας.
Πρώτο του μέλημα η τροποποίηση  του Συντάγματος του 1800 με ένα Σύνταγμα αρκετά δημοκρατικό.  Το Σύνταγμα του 1805 είναι το πρώτο μετά την Άλωση Ελληνικό Σύνταγμα που ψηφίστηκε χωρίς την πίεση των ξένων.  Ήταν ένα αποφασιστικό βήμα προς δημοκρατικότερες αρχές.
Επτάνησα, ελεύθερος ελληνικός χώρος, ορμητήριο αργότερα  και σωτηρία για τους Έλληνες αγωνιστές,όταν θα καταδιώκονταν από τους Τούρκους.
  Το σημείο όμως που δίνει τη μεγαλύτερη σημασία σε όλη του τη ζωή είναι η  εκπαίδευση.  Λέει ο Καποδίστριας:  «Πρέπει πρώτον να μορφώσωμεν Έλληνας και έπειτα να κάμωμεν Ελλάδα»,για να μορφωθούν δηλαδή πρώτα οι άνθρωποι εκείνοι, τα στελέχη της, που θα την οδηγήσουν στην ανεξαρτησία της και θα την κυβερνήσουν. 
Στην εκπαίδευση στα Επτάνησα, αλλάζει τα πάντα.  Πλούσια και φτωχά παιδιά φοιτούν μαζί.  Θρησκεία και παιδεία τίθενται υπό την εξουσία και προστασία της Γερουσίας.   Από το 1810 κανένας δεν  μπορεί να προσληφθεί στο Δημόσιο, αν δε γνωρίζει να γράφει και να διαβάζει Ελληνικά, ενώ από το 1820 η ελληνική γλώσσα χρησιμοποιείται  αποκλειστικά στα δημόσια έγγραφα.
Ο Καποδίστριας πιστεύει, ότι όσο ο λαός συμμετέχει στην Παιδεία και αναπτύσσεται πολιτικά, τόσο περιορίζεται ο πατερναλιστικός ρόλος του ηγεμόνα και ωριμάζει πολιτικά.
Η εκπαιδευτική του προσπάθεια τόσο στα Ιόνια νησιά όσο και αργότερα στην ελεύθερη Ελλάδα βασίστηκε σ’ αυτήν ακριβώς την αρχή.
Γιατί με την πολιτιστική ανάπτυξη των Ελλήνων επιδιωκόταν σαφώς η πολιτική τους ωρίμανση, που θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην  ενίσχυση του εθνισμού τους, και την εθνική τους αποκατάσταση. 
Το 1807 του ανατίθεται μία ιδιαίτερα δύσκολη και σημαντική αποστολή:  να οργανώσει την άμυνα της Λευκάδας από την επίθεση των στρατευμάτων του Αλή-Πασά.
Οργανώνει την άμυνα του νησιού με τη βοήθεια του  Έλληνα Στρατηγού του Ρωσικού Στρατού  Παπαδόπουλου.
Το σημαντικότερο στοιχείο όμως στο οποίο δε δίνεται σημασία από τους σύγχρονους Ιστορικούς είναι ότι στη Λευκάδα και ένα χρόνο νωρίτερα στην Κέρκυρα ο Καποδίστριας συναντάται με τους μεγαλύτερους Έλληνες Οπλαρχηγούς για πρώτη φορά.
Κατσαντώνη, Κολοκοτρώνη, Ίσκο, Μπότσαρη, Τζαβέλα, Βαρνακιώτη και πολλούς άλλους.  Μ’ αυτούς υποχρεώνει τους Τουρκαλβανούς να μην τολμήσουν  την κατάληψη της Λευκάδας.
Συνειδητοποιεί την αποφασιστικότητα των πολεμιστών αυτών και εκείνοι πλέον βλέπουν  σ’ αυτόν το συνεργάτη και απαραίτητο πνευματικό καθοδηγητή του μελλοντικού αγώνα.
Οι Ιστορικοί Σάθας,  Παπαρηγόπουλος,  Σταματόπουλος αναφέρονται λεπτομερώς στη Λευκάδα. 
Για τη σχέση του με τους Οπλαρχηγούς λέει ο Ιωάννης Φιλήμων: «Η οικία του ήτο το πανδοχείον όλων των εθελοντών και προσφύγων πολεμιστών της Ρούμελης και της Πελοποννήσου». Και συνεχίζει : «Με την αποκατάσταση της Επτανήσου η Πατρίς αποκτούσε τη μόνη εστία, όθεν έμελλε να ενεργηθεί βαθμηδόν και ωρίμως ο πόλεμος όλης της Ελλάδας».
Επισημαίνω και κάτι ακόμη πιο σημαντικό.  
Τη σχέση του Ιωάννη Καποδίστρια με το Χριστόφορο Περραιβό, βασικό συνεργάτη του Ρήγα Βελεστινλή.  
Η εφαρμογή και τελειοποίηση των σχεδίων του Ρήγα εκτελείται από τον Ιωάννη Καποδίστρια.  Είναι η συνέχεια των οραμάτων του Ρήγα. «Ελληνικόν Έθνος υπάρχει, είναι υπόδουλο και πρέπει να απελευθερωθεί», λέει ο Ρήγας.  Η αλληλένδετη στρατηγική που σχεδιάζεται και οριστικοποιείται  στο μυαλό των δύο μεγάλων αυτών ανδρών. 
Ο Χριστόφορος Περραιβός, συνδέει τα σχέδια των δύο ανδρών.
Είναι μαζί του από τα Επτάνησα, τον διορίζει στην εκπαίδευση και αργότερα στη Βιέννη και στην οργάνωση της Φιλικής Εταιρείας είναι ένας από τους συνδετικούς του κρίκους με αυτήν.
Βλέπετε λοιπόν μέσα σε λίγα χρόνια – επτά – πώς οργανώνεται το μεγάλο σχέδιο για την απελευθέρωση του Έθνους.  Βήμα-βήμα.  «Δια βαθμών προχωρείν»,   θεμελιώδη αρχή της διπλωματίας, που ακολούθησε πιστά σε όλη του τη ζωή ο Ιωάννης Καποδίστριας.
Στη  Συνθήκη του Τίλσιτ(1807), τα Επτάνησα παραχωρούνται εκ νέου στους Γάλλους.
Δεν αποδέχεται τη συνεργασία με τους Γάλλους του Μ. Ναπολέοντα.  Θα επιλέξει τη διπλωματική σταδιοδρομία στη Ρωσία, πιστεύοντας βαθιά μέσα του ότι ο Μ. Ναπολέων δεν ενδιαφέρεται για τα Ελληνικά Δρώμενα και ότι θα ηττηθεί.  Μόνο μέσω της Ρωσίας θα μπορέσει να πετύχει τους στόχους του.
Δικαιώνεται απόλυτα από τα φοβερά γεγονότα που ζει η Ευρώπη τα επόμενα 8 χρόνια, από το 1807 μέχρι το 1815 και τη συντριβή του Ναπολέοντα.
 
2η Ενότητα
Ιστορικό ορόσημο του Νέου Ελληνισμού χαρακτηρίζεται από τη νεώτερη έρευνα,η Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή το 1774, με την οποία τερματίζεται ο Β΄ Ρωσοτουρκικός Πόλεμος επί της Μ. Αικατερίνης.
Με τη Συνθήκη αυτή, ο Οθωμανική Αυτοκρατορία υποχρεούνταν, μεταξύ άλλων, να επιτρέψει σε όσους Έλληνες το επιθυμούσαν, να σηκώσουν ρωσική σημαία στα πλοία τους.  Παράλληλα, αποδεχόταν τη Ρωσία ως επίσημη «προστάτιδα» Δύναμη των ορθόδοξων κατοίκων όλου του τουρκοκρατούμενου χώρου.  Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα δημιουργούνται στον ελληνικό χώρο μεγάλες ναυπηγικές δυνάμεις που άρχισαν να διαμορφώνουν μια νέα οικονομική πραγματικότητα.  Μετατρέπονται λοιπόν σε εύρωστα οικονομικά κέντρα, πλήθος αστικών οικισμών στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.
Από την άλλη πλευρά, ισχυρός εμπορικός στόλος σήμαινε ταυτόχρονα και ισχυρό πολεμικό στόλο, γιατί λόγω της πειρατείας , τα πλοία είχαν το δικαίωμα να φέρουν πυροβόλα.  Οι Ναπολεόντιοι πόλεμοι,που θα ξεσπάσουν το 1799 και θα διαρκέσουν μέχρι το 1815, θα συμβάλουν στην περαιτέρω ανάπτυξη  του ελληνικού εμποροεφοπλιστικού κεφαλαίου χάρη στη γενναιότητα, το ριψοκίνδυνο χαρακτήρα και την υψηλού επιπέδου ικανότητα των Ελλήνων ναυτικών που κατόρθωναν να διασπούν τον Αγγλοαυστριακό αποκλεισμό της Γαλλίας και να την τροφοδοτούν με τρόφιμα και διάφορες πρώτες ύλες.  Έτσι αναπτύσσονται ραγδαία οι ελληνικές παροικίες του εξωτερικού με πρώτη αυτή της Βιέννης.  Σύμφωνα με τη μαρτυρία του τότε προξένου της Γαλλίας Fr. Pouqueville, το 1815 ο Ελληνισμός διέθετε 615 πλοία, συνολικής χωρητικότητας 153.800 τόννων, οπλισμένα με 5.878 πυροβόλα και επανδρωμένα με 20.000 – 40.000 άνδρες. 
 Ο Καποδίστριας δίνει μεγάλη σημασία σε όλα αυτά.  Έτσι το 1809 αποδέχεται την πρόσκληση του επικεφαλής του Υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας, Κόμη Ρομανζώφ - μετά από  εισήγηση του Γεωργίου Μοτσενίγου – Ρώσου επιτετραμμένου στα Επτάνησα – και αναλαμβάνει υπηρεσία στο Διπλωματικό Σώμα της Ρωσίας.
Στην Αγία Πετρούπολη επί δύο χρόνια αρνείται να τοποθετηθεί σε θέσεις υποδεέστερης σημασίας γιατί επιθυμεί να τοποθετηθεί στη Βιέννη, την οποία θεωρεί βασικότατο κομμάτι στο στρατηγικό του σχέδιο.  Η Βιέννη είναι η διπλωματική πρωτεύουσα της Ευρώπης, εκείνη την εποχή.
Την 1η Αυγούστου 1811 τοποθετείται ως υπεράριθμος διπλωματικός ακόλουθος της Ρωσικής Πρεσβείας στη Βιέννη.Και αμέσως τη μέχρι τώρα στρατηγική του τη μετατρέπει σε υψηλή στρατηγική.Και αυτό γίνεται,γιατί αμέσως δίνει το στόχο του.  Μόλις λοιπόν φτάνει στη Βιέννη υποβάλλει το 1811 υπόμνημα για την «τότε κατάσταση των σκλαβωμένων Ελλήνων».  Θέτει πλέον Ελληνικό Ζήτημα μέσω της κατάστασης της Πατρίδας του που μέχρι τότε δεν αναφέρεται καν στα Διπλωματικά Κείμενα.  Από τότε το Ελληνικό Ζήτημα γίνεται το βασικότερο κομμάτι του Ανατολικού Ζητήματος.
Με βαθιά γνώση της πραγματικότητας, ο Καποδίστριας παρουσίασε στον προϊστάμενό του υπουργό, Κόμη Ρομανζώφ, την κατάσταση στην Ελλάδα:  «Η άποψη που προτίθεμαι  να παρουσιάσω στην Υμετέρα Εξοχότητα, σχετικά με την τωρινή κατάσταση του ελληνικού λαού είναι η ακόλουθη:  έχω τη γνώμη ότι ο λαός αυτός είναι άξιος ενδιαφέροντος εκ μέρους του Υπουργείου της Αυτού αυτοκρατορικής Μεγαλειότητος…».  Την απόφασή του να υποβάλει αυτό το υπόμνημα την οφείλει στο «ιερό καθήκον» που αισθάνεται σαν πολίτης, «πιστά αφοσιωμένος στην έντιμη μοίρα της πατρίδας του». 
 Η έκθεση αυτή λοιπόν παρουσιάζει την κοινωνικοοικονομική κατάσταση της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας καθώς και την τακτική των Μεγάλων Δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας), σχετικά με τους Έλληνες.   Δεν παραλείπει να τονίσει προς το Ρώσο υπουργό, ότι η χώρα του θα έπρεπε να βοηθήσει την Ελλάδα στην απελευθέρωσή της και ότι θα έπρεπε να ενισχυθούν ηθικά και χρηματικά οι Έλληνες που βρίσκονται διασκορπισμένοι στη Ρωσία.  Σημειώνει επίσης ότι οι Έλληνες  της Κριμαίας είχαν ανάγκη από έναν πνευματικό αρχηγό.  Πρότεινε το Μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιο που είναι στενότατος συνεργάτης του, ενώ παράλληλα δίνει έμφαση στην ανάγκη ίδρυσης σχολείων, εκτός από την ενίσχυση του εμπορίου και των επιστημών. 
 Στο υπόμνημα  αυτό διευκρίνιζε επίσης και το γεγονός του 1807  όταν βρέθηκε στο δίλημμα να διαλέξει  ανάμεσα στους Γάλλους και στους Ρώσους, αρνούμενος δε τις υπηρεσίες του στους πρώτους, στράφηκε προς τους δεύτερους:  «Η Γαλλική Επανάσταση και τα έκτακτα γεγονότα, τα οποία μετέβαλαν τα σύνορα και τις αμοιβαίες  διεθνείς σχέσεις των ευρωπαϊκών κρατών, η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο αγώνας ορισμένων κρατών να επικρατήσουν στα υπολείμματα  της αυτοκρατορίας αυτής, όλοι αυτοί οι λόγοι, καθώς και ένα πλήθος  άλλων αιτιών, που θα  επακολουθούσαν ως αποτέλεσμα, δημιούργησαν στους Έλληνες το συναίσθημα, ότι αργά ή γρήγορα το πεπρωμένο τους όφειλε να μεταβληθεί και ότι θα μπορούσαν να αποκτήσουν κάποτε πατρίδα, για την οποία δεν θα είχαν ανάγκη να τρέμουν… και στην οποία θα ζούσαν με αξιοπρέπεια και ασφάλεια». 
 Σε άλλο του σημείο τονίζει ότι η Γαλλία ήθελε πάντα να αποσπάσει τους Έλληνες από τη Ρωσία, υποστηρίζοντας όμως ότι δε θα ήταν ποτέ ικανή να τους απελευθερώσει από τους Τούρκους.  Το πολύτιμο αυτό κείμενο, από τα πρώτα διπλωματικά πονήματα του νεαρού ακόμα διπλωμάτη, αποκαλύπτει ότι ο Καποδίστριας είχε βαθειά γνώση του ελληνικού ζητήματος, ενώ ταυτόχρονα αντικατοπτρίζει τις πολιτικές του ιδέες, τη γνώση της δομής της ελληνικής κοινωνίας και τις θέσεις του απέναντι στις διάφορες κοινωνικές τάξεις.
Τονίζει, ότι η Βεσσαραβία και η Κριμαία μπορούν να προσφέρουν άσυλο στους Έλληνες! Μετά από τρία χρόνια, σημειώνω, ιδρύεται στην Οδησσό η Φιλική Εταιρεία! Αναφέρει ως παράδειγμα την Τεργέστη που ήταν μία πολύ υποβαθμισμένη και φτωχή πόλη. Ο Ηγούμενος Όμηρος Σμυρναίος κάλεσε τους Έλληνες να εγκατασταθούν εκεί και από τότε η Τεργέστη έγινε το πιο σημαντικό εμπορικό λιμάνι της Μεσογείου. Ο Ιγνάτιος που πρότεινε, είναι στενότατος συνεργάτης του μέχρι το τέλος της ζωής του. Κλείνει δε το Υπόμνημά του, λέγοντας: «…περισσότερες λεπτομέρειες πάνω σ’ αυτό το θέμα, θα με έβγαζαν έξω από τα όρια που έχω βάλει».
Τίθεται  λοιπόν ο σκοπός της επιλογής της διπλωματικής σταδιοδρομίας στη Ρωσία:  η απελευθέρωση της Πατρίδας του.
Το 1812 λόγω του συνεχιζόμενου Ρωσοτουρκικού Πολέμου αποσπάται στο Διπλωματικό Γραφείο του Αρχιστρατήγου της Στρατιάς του Δούναβη, Ναυάρχου Τσιτσαγκώφ, οργανώνοντας αμέσως ένα εκτεταμένο δίκτυο συλλογής πληροφοριών,ώστε να καταλάβει καλύτερα τη λειτουργία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.  Εκεί γνωρίζεται με τον Έλληνα Στρατηγό Κομνηνό και τον Έλληνα Διπλωμάτη Ροδοφοινίκη που οργάνωσε τη σερβική επανάσταση.  Μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου ο Καποδίστριας, αφού φρόντισε ν’ αναπτυχθεί ένα πυκνό δίκτυο προξένων της Ρωσίας στον Ελλαδικό χώρο, για «την προστασία των ορθοδόξων» και χορηγηθεί βοήθεια στους Σέρβους, ακολούθησε το Νέο Αρχηγό του Στρατού του Δούναβη, Στρατηγό Μπάρκλαϋ ντε Τόλλυ στις επιχειρήσεις κατά του Ναπολέοντα που είχε εισβάλλει στη Ρωσία.
Ο Καποδίστριας οργάνωσε το δίκτυο συλλογής πληροφοριών της Στρατιάς και υπηρέτησε στο Διπλωματικό Γραφείο του Αρχιστρατήγου μέχρις ότου τον κάλεσε κοντά του ο Τσάρος Αλέξανδρος ο Α΄, μετά τη μάχη της Λειψίας (1813) και του ανέθεσε μία πραγματικά δύσκολη αποστολή, την απόσπαση της Ελβετίας από τη γαλλική κηδεμονία και την αποκατάσταση της ενότητας της χώρας με τη θέσπιση νέου συντάγματος.
Πληροφοριακά, σας ενημερώνω ότι η Στρατιά του Δούναβη παίζει καθοριστικό ρόλο στη συντριβή του Ναπολέοντα στη Ρωσία. 
Το Νοέμβριο του 1813 ο Καποδίστριας συνοδευόμενος από τον Αυστριακό απεσταλμένο Λεμπτζέλτερν έφτασε  στην Ελβετία με βασική αποστολή την προσέλκυση  των Ελβετών προς το Συνασπισμό των Συμμάχων, την ταυτόχρονη αποδέσμευση της Ελβετίας από τη Γαλλία και την εγγύηση της ελεύθερης διαβάσεως του συμμαχικού στρατού από το ελβετικό έδαφος.  Η Ελβετία ήταν διαιρεμένη σε πολλά καντόνια με ξεχωριστές διοικήσεις και η ενοποίησή της ήταν ένα από τα πιο πολύπλοκα προβλήματα της Ευρώπης.
Κατορθώνει όμως ο Καποδίστριας με τη διπλωματική ευστροφία που τον διακρίνει να επαναφέρει την ομόνοια στην Ελβετική Ομοσπονδία.
Ίσως αναρωτηθείτε μέσα σας γιατί τόσες λεπτομέρειες για το κεφάλαιο Ελβετία.  Γιατί το κεφάλαιο Ελβετία ήταν τεράστιο για την τελική έκβαση του αγώνα της Εθνικής Ανεξαρτησίας.  Οι Ελβετοί τιμούν τον Καποδίστρια και τον ευγνωμονούν  γιατί ό,τι έκανε για τη χώρα τους.   Όταν έχουμε οριστικά στο Παρίσι την επικύρωση των συμφωνιών για την Ελβετία, ο αρχηγός της Ελβετικής Αντιπροσωπείας  λέει τα εξής:
«Τι είναι δυνατόν να κάνουμε γι’ αυτόν τον εξαίρετο Καποδίστρια;  Είναι ο Φοίνικας της Δημοκρατίας, χωρίς αυτόν το Συνέδριο της Βιέννης και τα άλλα θα ήταν διαφορετικά, χωρίς αυτόν η Ελβετία θα είχε εξ ολοκλήρου ανατραπεί.  Αν περάσει ποτέ από την Γενεύη χτυπήστε  όλες τις καμπάνες των εκκλησιών και χαιρετήστε την άφιξή του δια του κεραυνού του πυροβολικού μας».
Θαύμαζαν τον αψεγάδιαστο χαρακτήρα του, την εντιμότητά του, το λιτό παράδειγμα της ζωής του.
Κάποτε η συγγραφέας Καρλόττα ντε Στορ τον ρώτησε για τη φτωχική του διαμονή στη Γενεύη και εκείνος απάντησε:
«Σας φαίνεται ίσως παράδοξο, κυρία, το ότι κατοικώ ενταύθα.  Αλλά πρέπει να αναγνωρίσετε ότι εφ’ όσον κρούω τας θύρας των Δυνάμεων να ελεήσουν τους πεινώντας και σφαζομένους αδελφούς μου δεν μου επιτρέπεται να δαπανώ, μαζί με τον υπηρέτην μου περισσότερα των πέντε φράγκων ημερησίως».
Αφού λοιπόν ολοκληρώνει την αποστολή του στην Ελβετία με την υιοθέτηση του Συντάγματος που προέβλεπε την ουδετερότητά της, προσκαλείται στο Συνέδριο της Βιέννης, ως το πιο χαμηλόβαθμο μέλος της Ρωσικής Αντιπροσωπείας, γιατί ο Τσάρος Αλέξανδρος τον θεωρούσε πλέον ως το μόνο ικανό να αντιμετωπίσει το Μέτερνιχ, όπως τα κατάφερε στην Ελβετία.
Το Διεθνές Συνέδριο της Βιέννης συγκαλείται το Σεπτέμβριο του 1814 από τις τέσσερεις Μεγάλες Δυνάμεις της Τετραπλής Συμμαχίας: Αυστρία, Πρωσία, Ρωσία, Αγγλία.  Επιδίωξή τους να διαμορφώσουν το νέο χάρτη της Ευρώπης, μετά την ήττα του Μ. Ναπολέοντα και να επιβάλλουν τις αποφάσεις τους στη Γαλλία και στα μικρότερα κράτη.  Θέλουν δηλαδή να δημιουργήσουν ένα πραγματικό και διαρκές σύστημα ισορροπίας.
Ο Κλέμενς Βέντσελ Νέπομουκ Λόταρ, Πρίγκιπας του Μέτερνιχ-Βίνεμπουργκ-Μπάϊλσταϊν, που είναι το πλήρες όνομα του Μέτερνιχ,  ανέλαβε υπουργός των Εξωτερικών στην Αυστρία από το 1809.  Στο αξίωμα αυτό παρέμεινε μέχρι το 1848.  Υπέρμαχος του συντηρητισμού στην Ευρώπη, υπεράσπισε δυναμικά σε όλη του τη ζωή την ισορροπία που αναφέραμε παραπάνω και που ήθελαν να επιβάλλουν οι Μεγάλες Δυνάμεις. Εχθρός των επαναστατικών κινημάτων που θα διατάρασσαν την «ευρωπαϊκή ισορροπία».  Συνέβαλε στο σχηματισμό της νικηφόρας συμμαχίας εναντίον του Μ. Ναπολέοντα και αποκατέστησε την Αυστρία ως ηγετική ευρωπαϊκή δύναμη, οργανώνοντας το Συνέδριο της Βιέννης.
Ο Μέτερνιχ υποστηρικτής των απολυταρχικών καθεστώτων,επεσήμανε αμέσως την παρουσία του Καποδίστρια και άρχισε να παρακολουθεί τη διπλωματική του σταδιοδρομία. Στις 11 Οκτωβρίου 1811 δίνει εντολή στον Αρχηγό της Αστυνομίας Χάγκερ να παρακολουθεί αυστηρά τις κινήσεις και όλες τις επαφές που είχε με άλλους Έλληνες.  
Χαρακτηριστικός διάλογος που δείχνει την αντιπαλότητα των δύο κορυφαίων διπλωματών είναι ο παρακάτω:
Προσπαθεί ο Καποδίστριας να θέσει το Ελληνικό Ζήτημα στο Συνέδριο της Βιέννης, λέγοντας:  «Νομίζω πως χρέος των Μεγαλειοτάτων, είναι να λάβετε  οποιαδήποτε πρόνοια  και δια το καταδυναστευόμενον Ελληνικόν  Έθνος παρά της Οθωμανικής εξουσίας, το οποίον υποφέρει τόσους αιώνας τον τυρρανικόν οθωμανικόν ζυγόν και το οποίον διακινδυνεύει να πέσει εις την τελευταίαν εξόντωσιν και τον μηδενισμόν, όθεν δεν μου φαίνεται δίκαιον το να αδιαφορήσουν οι Βασιλείς».
Ο Μέτερνιχ λαμβάνει το λόγο και απαντά στον Καποδίστρια με έντονο τρόπο:  «Κύριε Κόμη!  Η Ευρώπη δε γνωρίζει Έλληνας, γνωρίζει την Οθωμανικήν Αυτοκρατορίαν υπό της οποίας την εξουσίαν είναι οι κατοικούντες σ’ αυτήν Έλληνες.  Δια τούτο, φαίνεται, κύριε Κόμη, υποστήριξες τόσον και άφησες εκτός Συνδέσμου της Ιεράς Συμμαχίας, το απέραντον Οθωμανικό Κράτος, αλλά δεν θα επιτύχεις τις ελπίδες σου περί τούτων».
Ο Καποδίστριας με σύμφωνη γνώμη του Τσάρου, προσπάθησε να μείνει έξω από την προστασία της Ιεράς Συμμαχίας, που προέκυψε από το Συνέδριο της Βιέννης, η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Ιερά Συμμαχία θα κατέπνιγε κάθε επαναστατικό κίνημα στην Ευρώπη, αλλά στις χώρες της Ευρώπης δεν περιλαμβανόταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Τσάρος Αλέξανδρος ήθελε ελεύθερο το χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για τα μελλοντικά του σχέδια. Και ο Καποδίστριας είχε πετύχει να περάσει αθόρυβα αυτή τη θέση.
 Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου της Βιέννης συναντιέται με όλους τους επιφανείς Έλληνες και οργανώνει αυτά που θα ακολουθήσουν.
Ποιοι είναι αυτοί;  Μητροπολίτης Ιγνάτιος, Άνθιμος Γαζής, Γεώργιος Σταύρος, Ανδρ. Μουστοξύδης, Στρατηγός Δούκας του Αυστρ. Στρατού, Ιωάννης Μαυρογένης – πρόξ. της Τουρκίας στη Βιέννη και Αθανάσιος Τσακάλωφ.
  Στη Βιέννη λοιπόν που γεννήθηκε το κίνημα του Ρήγα παίρνει σάρκα και οστά το όραμα της Ελευθερίας των Ελλήνων.
 
 3η Ενότητα
Ο Καποδίστριας ιδρύει στη Βιέννη, την «Εταιρεία των φίλων των Μουσών» (Φιλόμουσος Εταιρεία της Βιέννης), συνέχεια ή αντίγραφο της Φιλόμουσου Εταιρείας της Αθήνας (1813) που ήταν υπό αγγλική επιρροή και με φαινομενικό σκοπό τη συλλογή και διατήρηση των αρχαιοτήτων. Επίτροπος της Εταιρείας της Αθήνας στην Βιέννη ήταν ο Αρχιμανδρίτης Άνθιμος Γαζής, ο οποίος είχε γνωριστεί με τον Καποδίστρια από το 1811. Ο Καποδίστριας προτείνει στον Τσάρο Αλέξανδρο Α΄ να βοηθήσει στην ίδρυση της Εταιρείας που θα έχει σκοπό την παροχή βοήθειας μέσω υποτροφιών σε άπορους νέους Έλληνες «διψώντας παιδείας».
Ο Καποδίστριας αλλά και ο Κοραής ήταν εκπρόσωποι αντιλήψεων, που μπορούν να θεωρηθούν ως κράμα των ιδεών της Φιλομούσου και της Φιλικής Εταιρείας που θα αναλύσουμε παρακάτω.  Πίστευαν δηλαδή ότι οι Έλληνες δεν ήταν δυνατόν να αποκτήσουν την ελευθερία τους μόνο με μία επανάσταση, αλλά ότι θα έπρεπε να προηγηθεί η ανύψωση του πνευματικού τους επιπέδου.
Μέλη της Φιλομούσου Εταιρείας έγιναν πολλοί λόγιοι της Βιέννης όπως ο Άνθιμος Γαζής, ο Μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιος, ο Γεώργιος Σταύρος, ο Αλέξανδρος Στούρτζας κ.α.. Η Εταιρεία σε ελάχιστο χρόνο εξαπλώνεται σε όλα τα σημεία του Αυστριακού Κράτους.  Εγγράφονται μέλη με μεγάλες εισφορές όλοι οι ευγενείς και οι Βασιλείς στο Συνέδριο της Βιέννης ακόμα και ο ίδιος ο Μέτερνιχ.
Αργότερα που ο Καποδίστριας επιστρέφει στη Ρωσία ως Υπουργός των Εξωτερικών, απλώνεται και εκεί με υπεύθυνο τον Ιωάννη Δομπόλη, φίλο και συνεργάτη του.  Είναι αυτός που αφήνει ένα μεγάλο ποσό από την περιουσία του για να ιδρυθεί το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Σήμερα, που συμπληρώνονται όμως επίσης 200 χρόνια από την έκδοση του Περιοδικού «Λόγιος Ερμής»,  που εκδόθηκε στη Βιέννη την 1η Ιανουαρίου του 1811, εμείς οι Έλληνες που ζούμε στην Ελλάδα και εσείς της παροικίας της Βιέννης δεν πρέπει να ξεχνάμε  τον εκδότη του «Λόγιου Ερμή» και Μεγάλο Διδάσκαλο του Γένους Άνθιμο Γαζή,που πέθανε πάμπτωχος και ξεχασμένος από την Πατρίδα του στη Σύρο το 1828.
Η μόρφωση των φτωχών νέων, είναι ο βασικός στόχος της Φιλομούσου Εταιρείας.  Πίσω απ’ αυτόν ήταν η μείωση της βρετανικής επιρροής.  Η κατάσταση πλέον ελέγχεται πάλι από τον ίδιο τον Καποδίστρια  και τους συνεργάτες του.
Χαρακτηριστικές είναι οι πληροφορίες που δίνει η Ρωξάνδρα Στούρτζα στα Απομνημονεύματά της: «Το πιο σπουδαίο αποτέλεσμα ήταν ότι υπενθυμίσαμε στη συγκεντρωμένη στη Βιέννη Επίσημη Ευρώπη την ύπαρξη ενός δυστυχούς έθνους, που στέναζε κάτω από το βάρβαρο ζυγό, που το ευγενές του όνομα είχε χαραχθεί βαθιά στο πέρασμα των αιώνων και που ζητούσε εναγωνίως να λάβει πάλι τη θέση που δικαιωματικά του ανήκε, μέσα στις τάξεις του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού…».
Η Ρωξάνδρα Στούρτζα, Ελληνίδα,αριστοκρατικής καταγωγής,γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1786.Ήταν κόρη του ευγενούς Σκαρλάτου Στούρτζα και της κόρης του Πρίγκιπα της Μολδαβίας Κωνσταντίνου Μουρούζη,Σουλτάνας.Ο πατέρας της εγκαταστάθηκε στην Αγία Πετρούπολη και τοποθετήθηκε σύμβουλος στην Αυλή του Τσάρου Αλέξανδρου, ενώ η Ρωξάνδρα με εξαιρετικές σπουδές διαμόρφωσε μία ιδιαίτερα ευγενική και στοχαστική προσωπικότητα που εντυπωσίασε τους αριστοκρατικούς κύκλους της Πετρούπολης και την οδήγησε στην Τσαρική Αυλή, όπου έγινε Κυρία επί των Τιμών της Αυτοκράτειρας Ελισάβετ.Εκεί η Ρωξάνδρα γνωρίστηκε με τον Κόμη Ιωάννη Καποδίστρια,ο οποίος τοποθετήθηκε στη Διπλωματική Υπηρεσία της Ρωσίας.Ο έρωτας της Ρωξάνδρας Στούρτζα με τον Ιωάννη Καποδίστρια ήταν φλογερός και άφησε εποχή.Ωστόσο ήταν ένας έρωτας ανεκπλήρωτος,καθώς ο Καποδίστριας έφυγε για την Ευρώπη αρχικά και μετά για την Ελλάδα ως Κυβερνήτης.Όπως έλεγε ο ίδιος στα σκόρπια φύλλα της αλληλογραφίας τους με μεγάλο πόνο «…γνωριστήκαμε Ρωξάνδρα σε θυελλώδεις καιρούς…προέχει η αποκατάσταση της Πατρίδος…».Υπηρέτησαν και οι δύο πιστά μέχρι το τέλος της ζωής τους την «ελληνική υπόθεση»,θυσιάζοντας την προσωπική τους ευτυχία. Η Ρωξάνδρα «υποχρεώθηκε» να παντρευτεί τον Κόμη Έντλινγκ, αδελφό της Τσαρίνας Ελισάβετ και αφιερώθηκε στο σημαντικό  φιλανθρωπικό και εκπαιδευτικό   της έργο, προσφορά στη μόρφωση των νέων Ελλήνων.Ήταν μέλος της Φιλομούσου Εταιρείας για την ενίσχυση της εκπαίδευσης των Ελληνοπαίδων και βοήθησε προσωπικά όλους τους Έλληνες φοιτητές της Δυτικής Ευρώπης.Στα χρόνια της Επανάστασης βοήθησε αποφασιστικά στο ζήτημα της περίθαλψης των Ελλήνων προσφύγων της Οδησσού,ενώ προσπάθησε να ενισχύσει τον αγώνα στην Ελλάδα μέσω των υψηλών επαφών της στην Ευρώπη.
Αφού γνωρίσαμε την προσωπικότητα της Ρωξάνδρας, θέλω να σας μιλήσω για μία σημαντική ανακάλυψη που έκανα στην τελευταία μου επίσκεψη στη Βιέννη,όταν βρέθηκα στην Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.Αυτά που θα σας περιγράψω, αποδεικνύουν την εξέλιξη της μεγαλοφυούς στρατηγικής του Ιωάννη Καποδίστρια που ήταν σίγουρα σε γνώση της Ρωξάνδρας και αυτό φαίνεται και από τη μεταξύ τους αλληλογραφία.
Οι Έλληνες που ζούσαν στη Βιέννη,ανήκαν σε δύο κατηγορίες:σε εκείνους που είχαν μεταναστεύσει από πολλά χρόνια εκεί και είχαν πάρει την αυστριακή υπηκοότητα και σε εκείνους που είχαν ακόμα την οθωμανική υπηκοότητα, γιατί είχαν έρθει από τις τουρκοκρατούμενες περιοχές της Ελλάδος.Αυτοί οι Έλληνες με την οθωμανική υπηκοότητα,εκκλησιάζονταν σε μία ωραία ορθόδοξη  εκκλησία που είχε κτίσει στη Βιέννη ένας πρόγονος της Ρωξάνδρας,τον Άγιο Γεώργιο.Οι άλλοι Έλληνες με την αυστριακή υπηκοότητα είχαν τη δική τους εκκλησία,την Αγία Τριάδα,όπως τους ανάγκαζε η αυστριακή νομοθεσία.
Επίσημο ενοριακό και διοικητικό κέντρο των Ελλήνων της Βιέννης ήταν ο ναός του Αγίου Γεωργίου που τον συντηρούσε η εκεί ελληνική παροικία με Προιστάμενο Ιερέα τον Αρχιμανδρίτη Άνθιμο Γαζή.
Σ’αυτούς τους Έλληνες λοιπόν που πονούσαν πολύ την Πατρίδα τους,γεννήθηκε μία τολμηρή ιδέα: να επισκεφθεί ο Τσάρος Αλέξανδρος, με αφορμή την παραμονή του στη Βιέννη λόγω της έναρξης του Συνεδρίου,τον Άγιο Γεώργιο και να παρακολουθήσει τη Θεία Λειτουργία μαζί με τους σκλαβωμένους Έλληνες.
Απευθύνονται λοιπόν στη Ρωξάνδρα Στούρτζα,που είχε υψηλή θέση στη Ρωσική Αυτοκρατορική Αυλή για να καταφέρει να υλοποιήσει τη θαυμάσια αυτή ιδέα.Η αναμενόμενη άφιξη του Καποδίστρια στη Βιέννη από την Ελβετία,ενθάρρυνε τη Ρωξάνδρα! Άξιζε να προσπαθήσει!
Ας αφήσουμε όμως την ίδια μέσα από τα Απομνημονεύματά της να μας περιγράψει,τι θα επακολουθήσει:
«Οι Έλληνες οθωμανικής υπηκοότητος έχουν στη Βιέννη μίαν ωραία εκκλησία,την οποίαν έχει ιδρύσει ένας πρόγονός μου.Είχε διαμορφωθεί με έξοδα της κοινότητος,της οποίας ήταν το σημείον αναφοράς,ώστε εκεί να τελούνται όλες οι διοικητικές πράξεις όπως συνηθίζεται στην Ανατολή.Μου ζήτησαν λοιπόν να πείσω τον Αυτοκράτορα να παρευρεθεί στη Λειτουργία,μία Κυριακή.Του μίλησα σχετικά και δέχθηκε αμέσως,χωρίς κανέναν ενδοιασμό,με απόλυτη ευπροσηγορία.Ο Αυτοκράτωρ και η Αυτοκράτειρα πήγαιναν στην εκκλησία,συνήθως μαζί, συνοδευόμενοι από τα μέλη της Αυλής τους και από την Αυλή που είχε προσαρτήσει στην υπηρεσία τους ο Αυτοκράτωρ της Αυστρίας.Αυτή η δημόσια απόδειξη ενδιαφέροντος και εκτιμήσεως από ομοθρήσκους τους, θα μπορούσε να συνδαυλίσει τις ελπίδες των Ελλήνων και να ενισχύσει την αφοσίωσή τους προς τη Ρωσία.Για τον λόγο αυτόν ο Πρίγκιψ Τράουτμανσντορφ,Αρχι-υπασπιστής της Αυλής της Βιέννης,ανέλαβε την αποστολή να αποτρέψει την πραγματοποίηση του σχεδίου αυτού. Έδωσε την υπόσχεση στους Έλληνες που ήταν Αυστριακοί υπήκοοι ότι στη δική τους εκκλησία θα πήγαινε ο Αυτοκράτωρ Αλέξανδρος.Αλλά αυτό δε μας αρκούσε. Αυτό που επιθυμούσαμε εμείς ήταν να δούμε τον ηγεμόνα της Ρωσίας να προσεύχεται στο πλευρό των δυστυχισμένων Ελλήνων που στέναζαν υπό τον τουρκικό ζυγό.Για να επιτύχω το σκοπό αυτό,απευθύνθηκα στον Πρίγκιπα Κλάρυ,ο οποίος μου ήταν απολύτως αφοσιωμένος.Τον διαβεβαίωσα ότι με ενδιέφερε όλως ιδιαιτέρως αυτή η εκκλησία διότι είχε ιδρυθεί από έναν πρόγονό μου.Εκείνος,μη βλέποντας στην επιμονή μου άλλο από εκκεντρικότητα και μη δίνοντας πολλή σημασία σε αυτό που του είχε πει ο Πρίγκιψ Τράουτμανσντορφ,διέταξε τις άμαξες της Αυλής να ακολουθήσουν τη διαδρομή που εγώ είχα υποδείξει,και μάλιστα για να ικανοποιήσει πλήρως τις επιθυμίες μου,προηγήθηκε ο ίδιος.Αμέσως όλοι οι Έλληνες συγκεντρώθηκαν στην εκκλησία των Οθωμανών υπηκόων.Τότε  εμφανίστηκε ο Αλέξανδρος με τη σύζυγό του και ολόκληρη την Αυλή.Ήταν μία στιγμή άφατης ευτυχίαςγια τουςδυστυχείς Έλληνες.Νόμιζαν ήδη ότι βλέπουν  το σεπτό προστάτη τους μέσα στην Αγία Σοφία».Και συνεχίζει : «Μία παράδοξη σύμπτωση το έφερε ώστε ο Καποδίστριας να φθάσει από την Ελβετία την ίδια ημέρα και ήλθε κι εκείνος στην εκκλησία με τον Υψηλάντη! Μου φαίνεται ακόμη ότι έχω μπροστά στα μάτια μου την εκπληκτική εκείνη συνάθροιση.  Το δεξιό κλίτος του Ναού ήταν κατειλημμένο από τον Αυτοκράτορα, την ακολουθία του και τους ξένους που τον συνόδευαν., στο αριστερό ευρίσκετο η ελληνική κοινότης, της οποίας προΐσταντο, χωρίς να είναι προσχεδιασμένο, ο Καποδίστριας και ο Υψηλάντης.  Τα πρόσωπά τους, εξίσου ωραία, η μελαγχολική έκφρασή τους, που συνήθως συμβαδίζει με την άκρα κανονικότητα των χαρακτηριστικών, έμοιαζαν να αναγγέλλουν τις συμφορές και τα πεπρωμένα που επεφύλασσε η μοίρα στην Ελλάδα.  Όταν τελείωσε η Λειτουργία, τον Αυτοκράτορα υπεδέχθησαν κατά την έξοδό του εκ του Ναού οι επευφημίες του πλήθους, το οποίο με μία φωνή και μία ψυχή εκραύγαζε «Ζήτω ο Αλέξανδρος», πάλι και πάλι, χίλιες φορές, μέχρι που οι ζητωκραυγές του αντήχησαν σε ολόκληρο το δρόμο.  Ο Αλέξανδρος ταράχθηκε από την υποδοχή αυτή, ενθυμούμενος, χωρίς άλλο, το φθόνο των Αυστριακών, καθώς και τις ελπίδες που έτρεφε αυτή η χαρά.  Είπε μεγαλοφώνως ότι θα με μάλωνε, διότι εγώ ήμουν η αιτία όλης αυτής της αναταραχής.  Παρ’ όλα αυτά δεν μου έκανε καθόλου λόγο και αυτό μου απέδειξε ότι είχε πράγματι ενοχληθεί πάρα πολύ.  Έκτοτε, οτιδήποτε σχετιζόταν με τη μεγάλη υπόθεση της απολυτρώσεως των Ελλήνων του προκαλούσε βαθύτατη αναστάτωση, σαν να είχε ήδη από τότε το προαίσθημα ότι αυτή η υπόθεση θα δηλητηρίαζε το τέλος της ζωής του.   Όσο για εμένα, ευτυχής που για πρώτη φορά άκουσα τις κραυγές αγαλλιάσεως των συμπατριωτών μου, προαισθανόμουν και η ίδια βέβαια το μέλλον αλλά με ευδαιμονία απέραντη».
Άξιο παρατηρήσεως, είναι ότι η Ρωξάνδρα στα κύρια σημεία των Απομνημονευμάτων της χρησιμοποιεί πρώτο πληθυντικό ως μέλος μίας «αόρατης ομάδας» που εκτελεί μία αποστολή.  
Σε πρόσφατη ομιλία μου, στο Δημαρχείο της Βιέννης (17/2/2011), ανακαλύφθηκε από εμένα και η ημερομηνία της ιστορικής αυτής θείας λειτουργίας:  27 Σεπτεμβρίου 1814.
Υπάρχει στην Πρόθεση του Ναού του Αγίου Γεωργίου που είναι ξύλινη και αποτελείται από τρία φύλλα. 
Στην Πρόθεση αυτή καταγράφονται 237 ονόματα ζώντων και 183 ονόματα κεκοιμημένων μελών της Κοινότητας.  Κατασκευάστηκε στις 30 Νοεμβρίου 1806.  Εντοπίζονται δε και  δύο νεώτερες καταχωρήσεις της περιόδου 1974 – 77.  Η δεύτερη αναφέρεται στην επίσκεψη στις 27 Σεπτεμβρίου 1814, του Αυτοκράτορα της Ρωσίας Αλεξάνδρου, που συνοδευόταν από την σύζυγό του Αυτοκράτειρα Ελισάβετ και τις θυγατέρες του Πριγκίπισσες Αικατερίνη και Μαρία.  Η σημείωση στην Προθήκη είναι η εξής:  «….Σεπτεμβρίου 27.  1814/του Ευσεβέστατου Αυτοκράτορος Πασών/των Ρωσιών, Αλέξανδρου/της Ευσεβεστάτης/Αυτοκράτειρας Ελι/σάβετ και των /Πριγκιπισσών/Αικατερίνης και Μαρίας».
Ποιοι είναι τελικά οι σκοποί ίδρυσης της Φιλομούσου Εταιρείας της Βιέννης;
  Οι σκοποί είναι καθαρά πολιτικοί.  Τίθεται έμμεσα Ελληνικό Ζήτημα.  Θέτει το Ελληνικό Ζήτημα σ’ ένα μεγάλο Συνέδριο, το Συνέδριο της Βιέννης.  «Ελληνικόν Έθνος υπάρχει».  Η συνέχεια της μεγάλης στρατηγικής του σε πλήρη εξέλιξη.  Ο Μέτερνιχ εκτιμά τα βαθύτερα πολιτικά κίνητρα του Καποδίστρια και θέτει υπό αυστηρή παρακολούθηση τα μέλη της Φιλομούσου Εταιρείας. Ο Καποδίστριας αναγκάζεται να μεταφέρει την έδρα της στο Μόναχο.
Η μελέτη πολλών εκθέσεων, εγγράφων, υπομνημάτων, με οδηγεί να εξετάσω με προσοχή την παράλληλη ίδρυση μίας άλλης Εταιρείας, της  Φιλικής Εταιρείας που ιδρύεται περίπου τον ίδιο χρόνο στην Οδησσό της Ρωσίας.  Αλλά έχουμε  και άλλες μυστικές  εταιρείες που είναι επίτιμο μέλος ο Ιωάννης Καποδίστριας, οι οποίες ιδρύονται στη  Ρωσία  και με τις οποίες καλύπτει τη δράση της Φιλικής Εταιρείας. 
 Αξίζει όμως να αναφέρω εδώ ένα έγγραφο που περιλαμβάνει την  αναφορά του Ταγματάρχη της Αυστριακής Εθνοφρουράς Ιωσήφ Τσερβένκα προς την Αυστριακή Καγκελλαρία με ημερομηνία 13 Φεβρουαρίου 1816.Το έγγραφο αυτό είναι μέρος της πολυετούς έρευνας του Ομότιμου Καθηγητού στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης Κου Πολυχρόνη Ενεπεκίδη. 
Ο Τσερβένκα παρακολουθεί τις κινήσεις της Φιλόμουσου Εταιρείας, καταγράφει συνομιλίες με μέλη της και αναφέρει ότι στόχος του Καποδίστρια μελλοντικά είναι η Απόλυτη Πολιτική Αυτονομία της Ελλάδος.  Αναφέρει ο Τσερβένκα στο σημαντικότατο αυτό έγγραφό του τα παρακάτω: « Η Ελλάς πρέπει, κατά τον Καποδίστριαν, να κηρυχθή ομοφώνως υφ’όλων των Δυνάμεων χώρα αφιερωμένη αποκλειστικώς και μόνον εις τας επιστήμας και την Διαφώτισιν του ανθρώπινου γένους, το έδαφός της να κηρυχθή εκ των έξω απρόσβλητον, εσωτερικώς δε να κρατηθή μακρα̃ν πάσης ξένης αναμίξεως, τέλος οφείλει η Ελλάς να κηρυχθή δι’όλην την ανθρωπότητα κράτος ιερόν».  Και καταλήγει: «… δημιουργούσα κατ’αυτόν τον τρόπον μίαν δι’ολόκληρον την ανθρωπότηταν σωτήριαν ισορροπίαν».  
Μία άλλη ουδετερότητα έξω απ’ αυτήν που πέτυχε για την Ελβετία σκεφτόταν για την Ελεύθερη Ελλάδα ο Καποδίστριας.  Παγκόσμιο Κέντρο Σοφίας και Γραμμάτων. Αυτό το έγγραφο δείχνει όμως και πώς ο Μέτερνιχ και οι συνεργάτες του είχαν αποκρυπτογραφήσει επιτυχώς το χαρακτήρα αυτού του ανθρώπου. Παρ΄όλα αυτά το συγκεκριμένο έγγραφο εκφράζει τις προσωπικές απόψεις του συγγραφέα.
Ο Μέτερνιχ αναφέρει χαρακτηριστικά σε επιστολή του ότι:  «ο Κόμης Καποδίστριας ήταν ο εκπρόσωπος μιας Σχολής παραδόξου.  Προσωπικώς δεν είχε προ οφθαλμών, παρά μόνο το Ελληνικό Ζήτημα….. αυτός ο Υπουργός, ο περισσότερο Έλλην, παρά Ρώσος».
Το 1814 ίδιο έτος με τη Φιλόμουσο, ιδρύεται και μια άλλη Εταιρεία η Φιλική Εταιρεία, όπως αναφέρθηκε παραπάνω.  Τι συμβαίνει;  Δύο παράλληλες εταιρείες;
 
Ο Καποδίστριας, στις 5 Φεβρουαρίου 1815,  αναφερόμενος στη Φιλόμουσο Εταιρεία,  λέει τα παρακάτω:  «Η Εταιρεία θα εξαπλωθεί και σιγά-σιγά  θα μπορέσει η Ελλάς να εγερθεί.  Το Έθνος είναι πάντοτε το αυτό και δεν αναπνέει παρά την ελευθερίαν.  Έλληνες σκλάβοι δεν υπάρχουν εκτός από εκείνους των Πριγκηπονήσων, απέναντι της Κωνσταντινούπολης, οι Φαναριώται.  Αυτοί οι  αξιολύπητοι που θέλουν να πλουτίσουν και ν’ ανέβουν και καταλήγουν να χάσουν το κεφάλι τους όταν γίνουν ισχυροί.  Οι άλλοι Έλληνες των Βουνών είναι ένα άλλο είδος ανθρώπων και ακριβώς εις αυτούς στηρίζεται και απευθύνεται το εν Αθήναις Λύκειον της Εταιρείας των Φιλομούσων».Ας αφήσουμε όμως για λίγο τις Εταιρείες.
Μετά τη λαμπρή του παρουσία στη Βιέννη και κάνοντας υπέρβαση πολλών διπλωματικών βαθμών, ο Τσάρος Αλέξανδρος διορίζει τον Καποδίστρια Υπουργό των Εξωτερικών της Ρωσίας τέλος του 1815 –αρχές του 1816.  Είναι μόλις 40 ετών.
Ουσιαστικά αναδιοργανώνει μία μικρή διπλωματική υπηρεσία που κινείται ασυντόνιστα από το 1802-1803 που ιδρύθηκε. Διπλωματικά αρχεία, Επετηρίδα Ρώσων Διπλωματών, ανακοινώσεις στις εφημερίδες της εποχής, Γραφείο Τύπου ΥΠΕΞ, καινοτομίες πρωτόγνωρες για την εποχή  που διανύουμε.
Εμποδίζει το Μέτερνιχ με τους νέους συμμάχους του τους Άγγλους να επιβάλει τα σχέδιά του.
Συνεχή Συνέδρια: Άαχεν(1818), Τροππάου(1820), Λάυμπαχ(1821). Σ’ αυτά αναδεικνύεται το  Ευρωπαϊκό του όραμα.
Ένας μαθηματικός τρόπος σκέψης προσαρμοσμένος στη διπλωματία, είναι ο τρόπος που πετυχαίνει τις περισσότερες φορές το σκοπό του.
Η μεγάλη δραστηριότητα που ανέπτυξε τότε, ο Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας αναφέρεται από το γνωστό μας σύγχρονο Πολιτικό και Ιστορικό Henry Kissinger που τον αποκαλεί : «συνταγματικό διαιτητή της Ευρώπης». 
Ας επιστρέψουμε όμως στη Ρωσία,όπου η Φιλική Εταιρεία αλλά και η Φιλόμουσος  συνεχίζουν τη δράση τους ανενόχλητες από την Τσαρική Αστυνομία.  
Πώς είναι δυνατόν, έξι χρόνια να μην έχουμε ούτε μία σύλληψη?
 Παρ΄ όλα αυτά ο Καποδίστριας βρέθηκε σε εξαιρετικά λεπτή θέση όταν του προσφέρθηκε η Ανώτατη Αρχή της Φιλικής Εταιρείας. Αποφάσισε λοιπόν να δράσει, όπως απαιτούσαν οι περιστάσεις, δηλαδή με δύο πρόσωπα, ως Ιανός: από τη μία πλευρά έμενε ο άψογος διεκπεραιωτής των εξωτερικών υποθέσεων της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και από την άλλη, χωρίς να ζημιώνει καθόλου τον Τσάρο, παρέβαινε τις εντολές του. Ήταν ένα πολύπλοκο παιχνίδι που παιζόταν σε πολλά επίπεδα.
Κατά τον ιστορικό κ.Σπύρο Καββαδία, λόγιο της Ζακύνθου, «όλοι γνώριζαν τα πάντα». Όλο το παιχνίδι παιζόταν σε παραλλαγές των δεδομένων, σε παραπληροφόρηση. Η Φιλική σ’ αυτό διέπρεψε και πέτυχε το σκοπό της. Ο Καποδίστριας γνώριζε και επανειλημμένα συγκάλυψε την ύπαρξή της και προστάτεψε κορυφαία μέλη της και την όλη οργάνωσή της με προσωπικές παρεμβάσεις προς το Ρώσο Αυτοκράτορα.
Μην ξεχνάτε κάτι, ότι μιλάμε για τον Υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας.  Ο κύριος λόγος της άρνησής του σχετικά με την πρόταση να αναλάβει αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας ήταν η διορατικότητά του, πως αν αποδεχόταν την αρχηγία της Επαναστάσεως θα καταδίκαζε εκ των προτέρων σε αποτυχία τον Ελληνικό Αγώνα που θα εμφανιζόταν ως ρωσική επιχείρηση και θα προκαλούσε έτσι αμέσως την εχθρότητα και την αντίδραση των αντίζηλων της Ρωσίας Ευρωπαϊκών δυνάμεων.  Έτσι θα αποκλειόταν και η μετέπειτα Ρωσική επέμβαση υπέρ των Ελλήνων.  Εξ άλλου πίστευε, ότι επιβαλλόταν όσο ποτέ να διατηρήσει την υψηλή θέση του στη Ρωσική Κυβέρνηση, ώστε από αυτή να υπηρετήσει το Έθνος, που θα εισερχόταν σε αγώνα κρίσιμο για την ιστορική του ύπαρξη.  Αυτή τη θέση θέλει να έχει όταν ξεσπάσει η Ελληνική Επανάσταση.  
Επισημαίνω τέσσερα βασικά σημεία:
Το 1819 ο Ιωάννης Καποδίστριας παίρνει έκτακτη άδεια από τον Τσάρο για να επισκεφθεί τον άρρωστο πατέρα του στην Κέρκυρα.  Ξαφνικά και ενώ είναι στη Κέρκυρα,  συγκεντρώνονται  εκεί όλοι οι μεγάλοι Οπλαρχηγοί.  Κανείς δε γνωρίζει τι ειπώθηκε στις μεταξύ τους συζητήσεις.
Ο Γεώργιος Σταύρος, εξ απορρήτων του Αλή-Πασά, παίζει σημαντικό ρόλο στην Επανάσταση του Αλή-Πασά κατά του Σουλτάνου, πείθοντάς τον ότι οι Έλληνες Οπλαρχηγοί θα τον βοηθήσουν.  Ο Αλή-Πασάς γνώριζε φυσικά την ύπαρξη της Φιλικής Εταιρείας.
Από τη μελέτη μου συμπεραίνω ότι υπήρχαν κρυφές χρηματοδοτήσεις που διακινούνταν μέσω του Ιωάννη Καποδίστρια για την ίδρυση σχολείων στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, ενώ τα χρήματα αυτά μετατρέπονταν σε όπλα και ίδρυση παραρτημάτων της Φιλικής Εταιρείας.
Δύο μέλη της Φιλικής Εταιρείας, ο Γαλάτης και ο Καμαρινός, άνθρωποι που δεν κρατούσαν τα μυστικά της Φιλικής Εταιρείας, χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα επικίνδυνοι και δολοφονούνται στον Ελλαδικό χώρο από άλλους Φιλικούς.
 
Και γι’ αυτούς που αναρωτιούνται ακόμα και πιστεύουν ότι ο Καποδίστριας πολέμησε τη Φιλική Εταιρεία, αναφέρω ότι ο στενότατός του κύκλος στην Αγία Πετρούπολη, ήταν μυημένοι στην Φιλική Εταιρεία:  Αναφέρω δύο ονόματα, Κωνσταντίνος Καντιώτης, Ιδιαίτερος Γραμματέας και εξ απορρήτων του και Πέτρος Ηπίτης, στενότατος φίλος του.Ο αδελφός του, Βιάρος Καποδίστριας επίσης μυείται στη Φιλική Εταιρεία το 1819.
 
4η Ενότητα
 
Το Γενικό Σχέδιο που προκρίθηκε για την έκρηξη της Ελληνικής Επαναστάσεως δεν ήταν αυτό που είχε συμφωνηθεί.  Ρώσοι και Έλληνες ερευνητές συμφωνούν ότι θα είχαμε ταυτόχρονη έκρηξη της Επανάστασης σε τέσσερεις  περιοχές:  Πελοπόννησο, Σερβία, Μολδοβλαχία, Κωνσταντινούπολη.  Το πέμπτο σημείο που είναι σημείο αντιπερισπασμού είναι η σύγκρουση του Αλή-Πασά με τα Σουλτανικά στρατεύματα.   Η συμφωνία με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη ήταν να κατέβει στην Πελοπόννησο και να ηγηθεί εκεί της Επανάστασης που θ’ άρχιζε μετά το Συνέδριο του Λάϋμπαχ (Ιανουάριος – Απρίλιος 1821) για ν’ αποφευχθεί η αντίδραση των Μεγάλων Δυνάμεων.  Δυστυχώς την ίδια ακριβώς εποχή ξεσπά στη Νότιο Ιταλία (Νεάπολη)  επαναστατικό κίνημα κατά της Αυστριακής κυριαρχίας με αποτέλεσμα να αλλάξει η προηγούμενη συμφωνία από μέρους του Υψηλάντη και να κινηθεί γρήγορα και ασυντόνιστα το Φεβρουάριο του 1821 από τη Μολδοβλαχία.  Το γενικό σχέδιο δε λειτούργησε γιατί οι Σέρβοι υπαναχώρησαν της αρχικής τους απόφασης να ξεσηκωθούν και οι Φαναριώτες στην Κωνσταντινούπολη δεν τόλμησαν να κινηθούν.
 
Στο Συνέδριο του Λάϋμπαχ ο Καποδίστριας αιφνιδιάζεται, αλλά καταφέρνει να αλλάξει την απόφαση του Τσάρου για πιθανή επέμβαση κατά των Ελλήνων Επαναστατών, επέμβαση που επιμένει να γίνει ο Μέτερνιχ και σώζει έτσι την Ελληνική Επανάσταση. Αναφέρει, ο Καποδίστριας, ότι ήδη έχουν αρχίσει σφαγές στην Κωνσταντινούπολη, προσπαθώντας ν’ αλλάξει την απόφαση του Τσάρου.
Οι βιογράφοι του Καποδίστρια ιστορούν τη δραματική μονομαχία των Καποδίστρια – Μέτερνιχ για τον επηρεασμό του Τσάρου Αλέξανδρου.  Ο πρώτος υποστήριζε ότι επρόκειτο περί εθνικής εξεγέρσεως λόγω της τυραννίας των Τούρκων, ο δεύτερος, ότι η εξέγερση δεν οφείλεται στις πιέσεις των Τούρκων και επιπλέον ότι Ελληνικό Έθνος δεν υπήρχε διότι είχε καταπέσει.  Αρχικώς επικράτησε ο Μέτερνιχ, ο Καποδίστριας όμως μετάπεισε τον Τσάρο, ειδικά όταν του έκανε γνωστό ότι απαγχονίστηκε ο Πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη.  Με περίτεχνες διπλωματικές ενέργειες επίσης, μέσω του Πρεσβευτού στην Κωνσταντινούπολη Στρογάνωφ σταματούν οι σφαγές.
 Στην περίπτωση αυτή το λιγότερο δυστυχώς που θα μπορούσε να γίνει, ήταν η αποκήρυξη του Κινήματος του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
Η πικρία γι’ αυτήν την απόφαση, θα ακολουθεί τον Αλέξανδρο μέχρι το τέλος της ζωής του.
Το 1822, όταν βλέπει ότι δεν μπορεί να βοηθήσει από τη θέση του Υπουργού Εξωτερικών τον Ελληνικό Αγώνα, παραιτείται.  Αξίζει ν’ αναφερθεί ότι ο Τσάρος δεν κάνει αποδεκτή την παραίτησή του για τέσσερα τουλάχιστον χρόνια μέχρι που αναλαμβάνει τα καθήκοντα του Πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, και του δίνει μακρά αναρρωτική άδεια. Πηγαίνει στη Γενεύη, κέντρο καλλιέργειας  των επαναστατικών ιδεών στην Ευρώπη εκείνη την εποχή.
Είναι πολιτική επιλογή του να καταλήξει εκεί και ουσιαστικά εξαργυρώνει αυτά που πρόσφερε στους Ελβετούς οχτώ χρόνια νωρίτερα.
Το Φιλελληνικό Κίνημα γιγαντώνεται, η Ευρωπαϊκή Κοινή γνώμη γέρνει πλέον προς την ίδρυση Ελληνικού Κράτους.  Ο Τραπεζίτης  Εϋνάρδος, προσωπικός του φίλος κινεί μεγάλα ποσά προς την Ελλάδα.  Τρόφιμα, πολεμοφόδια έρχονται από την Ευρώπη.
Με τον Εϋνάρδο γνωρίζονται στο Συνέδριο της Βιέννης και ο Καποδίστριας τον κάνει αμέσως κοινωνό των ιδεών του.  Ο Εϋνάρδος εκτιμά τον αγαπημένο φίλο του και ερωτεύεται παράφορα την Ελλάδα.
Πολλά από τα χρήματα είναι δικά του και δε θέλει ή ξέρει ότι είναι αδύνατον να επιστραφούν.  Υπηρέτησε την ελληνική υπόθεση πάντα με αφοσίωση, ένταση και συνέχεια ακόμα και ως διπλωματικός εκπρόσωπος, στο τέλος, της Ελληνικής Κυβέρνησης στα ανακτοβούλια των τριών Δυνάμεων.
Καθοριστικός ο ρόλος του Καποδίστρια σε όλα αυτά.
Οργανώνει με τη βοήθεια του Εϋνάρδου τα Φιλλεληνικά Κομιτάτα και έχει συνεχείς προσωπικές επαφές με Ευρωπαίους πολιτικούς υπέρ της Ελληνικής Επαναστάσεως.
Χαρακτηριστικά εδώ πρέπει να αναφερθεί ότι ακόμα και το Φιλλεληνικό Κομιτάτο της Αγίας Πετρούπολης διοχέτευε τεράστια ποσά προς τον ίδιο τον Καποδίστρια στη Γενεύη. 
Εξ άλλου, αποχωρώντας από το Υπουργείο των Εξωτερικών της Ρωσίας, άφηνε ο Καποδίστριας συγκεκριμένες κατευθύνσεις που έμελλαν να καρποφορήσουν αργότερα.  Ιδιαίτερα, το Πρωτόκολλο της Πετρούπολης  του 1826 και η Συνθήκη του Λονδίνου του 1827, που σήμαναν σπουδαιότατη πρόοδο του Ελληνικού Ζητήματος, προδιαγράφονται στην εισήγηση του Καποδίστρια προς τον Αυτοκράτορα Αλέξανδρο κατά την άνοιξη του 1822.  
Πόσο φρόντιζε και γνώριζε άμεσα ο Καποδίστριας το Ελληνικό Ζήτημα φαίνεται και από το γεγονός, ότι σε επιστολή του από το Παρίσι προς τον Εϋνάρδο, με ημερομηνία 8 Απριλίου 1827,  ανήγγειλε τη σύμπραξη Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας για τη ρύθμιση του Ελληνικού Ζητήματος – τρείς μήνες δηλαδή πριν από την υπογραφή της Συνθήκης της 6ης Ιουλίου 1827!
 
5η Ενότητα
Ο Καποδίστριας με την εμπειρία του Πρωθυπουργού της Ιονίου Πολιτείας, του Αρχιστρατήγου της Λευκάδας, του επικεφαλής της Οργάνωσης του Δικτύου ενημέρωσης της Ρωσικής Στρατιάς που αντιμετώπισε το Ναπολέοντα και τη μεγάλη πείρα του ΥΠΕΞ της Ρωσίας, επιλέγεται από τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας ως Πρώτος Κυβερνήτης με επταετή θητεία τον Απρίλιο του 1827.  Το κυβερνητικό  έργο του Ιωάννη Καποδίστρια θα είναι το θέμα που θ’ αναπτύξω στην επόμενη συνάντησή μας στη Βιέννη. 
Υπόδειγμα όμως της διπλωματικής του στρατηγικής, ήταν το ζήτημα των συνόρων.
Στις 3 Οκτωβρίου 1827, λίγο πριν φτάσει στο Ναύπλιο, ο Καποδίστριας ουσιαστικά ανακρίνεται στο Παρίσι απαντώντας σε ερωτήσεις του Ουίλλμοτ Όρτον, Υφυπουργού του Πολέμου και των Αποικιών της Αγγλικής Κυβερνήσεως.  
Στο ερώτημα του Όρτον:  «Τι πρέπει να εννοήσουμε, λέγοντες Ελλάδα σήμερα;», ο Καποδίστριας χωρίς φόβο απαντά:  «Το Ελληνικό Έθνος αποτελείται από ανθρώπους οι οποίοι από την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως δεν έπαψαν να έχουν την ορθόδοξη πίστη και να μιλούν τη γλώσσα των πατέρων τους, παρέμειναν δε υπό την πνευματική και κοσμική δικαιοδοσία της εκκλησίας τους, όπου μέσα στη Τουρκία και αν κατοικούν».
Στην ερώτηση «ποια είναι τα γεωγραφικά όρια της Ελλάδας;», απαντά:  «Τα όρια της Ελλάδας, από τεσσάρων μεν αιώνων διαγράφησαν από δικαιώματα, τα οποία ούτε ο χρόνος, ούτε οι μεγάλες συμφορές κατόρθωσαν να διαγράψουν, διεγράφησαν δε από το 1821 με το αίμα που χύθηκε στις σφαγές των Κυδωνιών, της Κύπρου, της Χίου, της Κρήτης, των Ψαρών, του Μεσολογγίου και στις πολυάριθμες ναυμαχίες και μάχες, στις οποίες δοξάστηκε το γενναίο αυτό Έθνος».  Με απαράμιλλο θάρρος ο Κυβερνήτης ορίζει από τότε τα όρια του Ελληνισμού και το κάνει αυτό μπροστά στην επίσημη Αγγλική Κυβέρνηση χωρίς να υπολογίζει δυστυχώς τις  συνέπειες.  Είναι γνωστές οι απόψεις του άλλωστε για την Αγγλική πολιτική.  Το 1817, μαθαίνοντας τα δεινά που υποφέρουν οι συμπατριώτες του στα Επτάνησα από τους Άγγλους μίλησε προφητικά λέγοντας: «Θεωρώ την Αγγλική Αποικιακή εξουσία, τη μεγαλύτερη ατυχία για την Ελλάδα».
Η κεντρική επιδίωξη του Καποδίστρια σχετικά με το ζήτημα των συνόρων ήταν διττή.  Αφ’ ενός να μεταστρέψει την απόφαση των δυνάμεων για αυτονομία προς την πλήρη ανεξαρτησία χωρίς δεσμεύσεις και αφ’ ετέρου να εξασφαλιστεί η ευρύτερη δυνατή εδαφική βάση γι’ αυτό το κράτος ώστε και βιώσιμο να είναι αλλά και να συμπεριλάβει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα του Ελληνικού πληθυσμού.
Θεμελιώδης αρχή της διπλωματικής στρατηγικής του υπήρξε η πολιτική ίσης φιλίας  προς τις τρεις Μεγάλες Δυνάμεις.
Δεύτερη αρχή η μεθοδολογία του «δια βαθμών προχωρείν» σύμφωνα με τις υπάρχουσες κάθε φορά συνθήκες και δυνατότητες.
Ο Καποδίστριας χειρίστηκε την λεπτή υπόθεση των συνόρων με τρόπο καθαρά διπλωματικό.  Κέρδιζε χρόνο συνεργαζόμενος με τη Γερουσία πριν απαντήσει.  Στην απάντηση πάντα αναφέρεται στα συνταγματικά δικαιώματα υπέρ του λαού και του Έθνους.  Για την αποδοχή των Πρωτοκόλλων παρέπεμπε στην Εθνική Συνέλευση, για το ζήτημα της απόσυρσης του Ελληνικού Στρατού απ’ όσες περιοχές δεν επιδικάζονταν στο νέο κράτος, αποδεχόταν φαινομενικά την απόφαση των δυνάμεων, αναβάλλοντας όμως την εκτέλεσή της μέχρι να αποχωρήσουν οι Τούρκοι από τα μέρη εκείνα.  Αυτή η αναβλητική του πολιτική διέσωσε ολόκληρες επαρχίες και τις απέδωσε στο νεοϊδρυθέν κράτος.
Παράλληλα ξεσπάει ο Ρωσοτουρκικός  πόλεμος το 1828, τρεις μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του,  αφορμή του οποίου ήταν και η λύση του Ελληνικού Ζητήματος, πράγμα που πετυχαίνει με την ήττα των Τούρκων.  Διπλωματικά έχουμε  πέντε πρωτόκολλα αντί για ένα που ήθελαν οι Άγγλοι.
Πελοπόννησος ελεύθερη και Ύδρα – Σπέτσες λένε οι Άγγλοι.  Στις 14 Σεπτεμβρίου 1831 με την αναβλητική πολιτική του,  πετυχαίνει αυτό που ήθελε γραμμή Βόλου – Άρτας και επιθυμεί να συνεχίσει με στόχο τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Αυτή είναι, μία εικόνα της στρατηγικής του Ιωάννη Καποδίστρια για την Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του Ελληνικού  Κράτους.
 
Επίλογος
Η Εταιρεία Μελέτης Έργου Ιωάννη Καποδίστρια έχει τη μοναδικότητα ότι ασχολείται με το έργο ενός μεγάλου διπλωμάτη.
 «Οι ανδριάντες των μεγάλων ανθρώπων χτίζονται με πέτρες που τους έριξαν ενώ ακόμα ζούσαν»,λέει ο Ζακ Κοκτώ.
Ο Καποδίστριας ήξερε ότι θα τον σκοτώσουν.  Τον είχαν προειδοποιήσει.  Και αυτό το μεγαλείο του ανδρός φαίνεται στην προφητική επιστολή που στέλνει στο φίλο του Εϋνάρδο στις 14 Σεπτεμβρίου 1831- 13 ημέρες πριν τη δολοφονία του:
«Ούτε ο φόβος των μηχανορραφιών και των ραδιούργων, ούτε οι μεγάλες  συκοφαντικές στήλες μερικών εφημερίδων δεν θα με αφήσουν να παρεκκλίνω ποτέ από την πορεία που χάραξα στη ζωή μου.  Ας λέγουν κι ας γράφουν  ότι θέλουν.  Θα έλθει όμως κάποτε ο καιρός, όταν οι άνθρωποι κρίνονται όχι σύμφωνα με όσα είπαν  ή έγραψαν για τις πράξεις τους, αλλά με αυτή τη μαρτυρία των πράξεών τους.  Με αυτήν την πίστη ως αξίωμα έζησα μέσα στον κόσμο με θεμέλιο αυτές τις πνευματικές αρχές μέχρι τώρα, οπότε βρίσκομαι στη δύση της ζωής μου, και υπήρξα πάντοτε  ευχαριστημένος γι’ αυτό.  Μου είναι αδύνατον πλέον να αλλάξω τώρα.  Θα συνεχίσω εκπληρώνοντας πάντοτε το χρέος μου, χωρίς να φροντίζω για τον εαυτό μου και ας γίνει ότι γίνει…».
Το Ελληνικό Έθνος θα στέκεται πάντα με ευγνωμοσύνη απέναντι στο μεγάλο Έλληνα Ιωάννη Καποδίστρια.  Όχι μόνο  ζει πάντα στη μνήμη των Ελλήνων ως αστέρας πρώτου μεγέθους ο Κυβερνήτης αλλά και παραμένει υπόδειγμα αξιοπρεπούς και ικανότατου  πολιτικού άρχοντα.  Οι τόσες αρετές του, συγκρότησαν το σύνολο ενός αρχαϊκού χαρακτήρα, όπως έγραψε ο Εϋνάρδος.
Η πορεία του χρέους για την ιερή υπόθεση της πατρίδας είχε αρχίσει για τον Καποδίστρια, ξέροντας πως στο τέρμα τον περίμενε ένας στημένος κιόλας σταυρός, με την πίστη, όπως ο ίδιος είπε στους αντιπάλους του, ότι:
«Δεν ζει ο άνθρωπος – ζει το έργο του!...»
 
 
back to top

ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ:

Σπίτι της Κύπρου
Εταιρεία Μελέτης Έργου Ιωάννη Καποδίστρια 
Στις 11/1/2016 υπεγράφη Πρωτόκολλο  Συνεργασίας  μεταξύ των δύο φορέων.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

Υπουργείο Εξωτερικών
Ιερά Σύνοδος Εκκλησίας της Ελλάδος
Εθνικό και Καποδιστριακό Παν/μιο Αθηνών)
περισσότερα >>>